Một góc làng sinh thái Đông Bạn

Qua gần 2 năm, cảnh quan ở Đông Bạn đã hoàn toàn đổi khác. Những cồn cát đã dần biến mất mà thay vào đó là những vườn cây, đàn gà, đàn lợn… đang phát triển sinh sôi nảy nở theo thời gian; thấp thoáng dưới những rặng cây xanh là những ngôi nhà ngói đỏ khang trang đang thi nhau mọc lên. Tất cả như một minh chứng cho sự đổi thay to lớn trên vùng hoang mạc hoá ven biển này

Với thời tiết khắc nghiệt nóng bỏng của cát trắng và gió lào là đặc trưng khí hậu ở dãi đất miền Trung. Hà Tĩnh với 137 km bờ biển, là một trong những tỉnh có nhiều dải cồn cát, vùng đất ven biển khô cằn, nghèo dinh dưỡng và ít khả năng sinh lời. Theo số liệu thống kê gần đây, diện tích đất hoang mạc hoá vùng ven biển của Hà Tĩnh đã lên tới 13.545 ha, chiếm hơn 18% diện tích của cả vùng và diện tích này đang có xu hướng tăng lên do sự tác động bất cân đối của bàn tay con người cũng như sự nóng dần lên của trái đất, điều này đã góp phần làm tăng nhanh diện tích hoang mạc hoá trong những năm gần đây. Trong khi đó yêu cầu về quỹ đất cho việc phát triển kinh tế, di dời và tái định cư của địa phương ngày một tăng, nhất là trong những năm gần đây Hà Tĩnh đang đẩy nhanh xây dựng các dự án kinh tế trọng điểm như Khu kinh tế Vũng Áng, Mỏ sắt Thạch Khê, thuỷ điện Ngàn Trươi Cẩm Trang, Khu kinh tế Cửa khẩu Quốc tế Cầu treo… đã và đang đặt ra một yêu cầu hết sức cấp thiết cho cấp uỷ, chính quyền địa phương các cấp trong cải tạo, dành quỹ đất cho việc di dời và ổn định đời sống lâu dài của người dân.

Một trong những mô hình khai hoang mở rộng diện tích canh tác, cải tạo môi trường, tạo cơ sở cho phát triển bền vững đã được thực hiện thành công bước đầu ở Hà Tĩnh, đó là Làng sinh thái Đông Bạn thuộc dự án “Xây dựng mô hình phát triển bền vững trên vùng cát hoang mạc hoá ven biển” do Quỹ môi trường toàn cầu (GEF) tài trợ và được Liên hiệp hội KH&KT tỉnh triển khai từ tháng 12/2007 với tổng kinh phí hơn 1,5 tỉ đồng. Đến nay dự án đã hỗ trợ trồng hơn 40ha cây keo lai, quy hoạch xây dựng nhà ở, hệ thống đường sá và các công trình phụ trợ cho 15 hộ dân tham gia dự án. Ngoài ra dự án còn tổ chức nhiều hoạt động tham quan học tập kinh nghiệm và các lớp tập huấn trang bị kiến thức cho người dân địa phương về phát triển kinh tế bền vững trên vùng hoang mạc hoá.

Nhờ sự đồng thuận từ chủ trương, biện pháp kỹ thuật đến tổ chức thực hiện của một cộng đồng bao gồm nông dân và lãnh đạo xã Thạch Văn, cán bộ kỹ thuật nhiều ngành trong tỉnh, sự kết hợp chặt chẽ với các viện nghiên cứu, lại được lãnh đạo tỉnh quan tâm thường xuyên, thành công bước đầu khá rõ nét. Qua gần 2 năm, cảnh quan đã hoàn toàn đổi khác. Những cồn cát trắng xám nhấp nhô do khai thác quặng ti tan nhiều lần trước đây đã dần biến mất, mà thay vào đó là những rừng cây, những ao hồ, chuồng trại, những luống hoa màu thắm mướt một màu xanh. Có những cây trồng cho năng suất chẳng kém gì trên đất thuần thục. Có hộ nuôi 40 con lợn vừa nâng cao thu nhập, vừa có nguồn hữu cơ lớn để cải tạo đất. Cây keo lai với chức năng cây rừng, tạo độ ẩm, cải tạo đât… trồng mới gần 7 tuổi nhưng đã xanh tốt, bình quân chiều cao gấp 5 lần so với nhiều vùng lân cận. Đến nay tổng thu nhập bình quân của 15 hộ ở Làng sinh thái Đông Bạn đã lên tới 150.000.000đ/một năm, đây có thể xem là một trong những tín hiệu lạc quan và vui nhất cho bà con và chính quyền các cấp nơi đây.

Trong quá trình triển khai thực hiện dự án, những yếu tố hạn chế năng suất cây trồng có liên quan tới độ phì nhiêu, cường độ khoáng hoá, nhiễm mặn… thực tế đã được phát hiện và khắc phục. Không lạc quan với những kết quả bước đầu, đội ngũ những chuyên gia, cán bộ khoa học kỹ thuật.. đã dự báo những tác động tiêu cực có thể phát sinh trong tương lai khi các khu công nghiệp cận kề không giải quyết được vấn đề ô nhiễm môi trường, đứng hàng đầu là hiện tượng hạ thấp mực nước ngầm cũng như không liên tục bồi dưỡng cho đất chất hữu cơ lấy từ nhiều nguồn khác nhau vì cường độ khoáng hóa rất mạnh thì chỉ sau một năm đã không còn tồn tại. Nhìn những ngôi nhà ngói kiên cố mới xây, những giếng nước ngọt trong vắt, những nông sản thu được với năng suất đáng ngạc nhiên là những minh chứng về sự đồng thuận cần có trong mọi hoạt động xã hội và càng hứa hẹn hơn cho người dân nơi đây khi đem tâm huyết, mồ hôi công sức để đổi lấy màu xanh từ hoang mạc cát. Chính điều này đã và đang mở ra một triển vọng lớn cho việc cải tạo hơn 17.000 ha đất cát trắng xám và trắng vàng ven biển, góp phần cải tạo môi trường, chống hoang mạc hoá và sự ấm dần lên của trái đất. Đặc biệt với sự thành công bước đầu của dự án đã mở ra một hướng đi tích cực trong việc di dời và tái định cư giải phóng mặt bằng, đảm bảo tiến độ cho các dự án lớn của tỉnh và Trung ương đang triển khai trên địa bàn.

Hoàng Thanh